Την πρώτη Κυριακή μετά το Πάσχα, γνωστή ως Κυριακή του Θωμά ή Καινή Κυριακή, η Εκκλησία τιμά την εμφάνιση του Ιησού Χριστού ενώπιον του Αποστόλου Θωμά, ο οποίος αρχικά αμφέβαλε για την Ανάστασή Του. Η πίστη του αποκαταστάθηκε όταν άγγιξε τις πληγές από τη Σταύρωση και αναφώνησε «Ο Κύριος μου και Θεός μου» (Ιωάννης κ’ 25-29).
Η ημέρα αυτή αποκαλείται και Κυριακή του Αντίπασχα, καθώς σηματοδοτεί την απόδοση της εορτής του Πάσχα, ολοκληρώνοντας τον πρώτο εορταστικό κύκλο της Αναστάσεως. Στην εκκλησιαστική παράδοση, η «απόδοση» μιας εορτής σημαίνει το τέλος της πανηγυρικής περιόδου που ξεκίνησε οκτώ ημέρες νωρίτερα, μια πρακτική που έχει τις ρίζες της και στην ιουδαϊκή παράδοση.
Ιστορικά, η ημέρα ήταν γνωστή και ως Κυριακή εν λευκοίς (Dominica in albis), καθώς οι νεοφώτιστοι Χριστιανοί αφαιρούσαν τα λευκά ενδύματα του Μεγάλου Σαββάτου, εντασσόμενοι επίσημα στη ζωή της Εκκλησίας.
Σήμερα, την Κυριακή του Θωμά εορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα Θωμάς και Θωμαΐς, ενώ η ημέρα συνδέεται και με σημαντικά λαογραφικά στοιχεία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έθιμο των Ποντίων στα Σούρμενα Αττικής, όπου από το 1923 αναβιώνει το «Ποντιακόν Πανοΰρ – Τη Θωμά ’ς σα Σούρμενα». Μετά τη Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, οι πιστοί κατευθύνονται στο κοιμητήριο, όπου τελούνται τρισάγια στους οικογενειακούς τάφους.
Οι οικογένειες συγκεντρώνονται γύρω από τους τάφους των αγαπημένων τους προσώπων, προσφέροντας παραδοσιακά εδέσματα όπως τσουρέκια και κόκκινα αυγά, σε μια ιδιαίτερη εκδήλωση μνήμης που, σύμφωνα με την παράδοση, δεν βιώνεται ως πένθος αλλά ως ελπίδα και βεβαιότητα της Ανάστασης.
Η ημέρα ολοκληρώνεται με κοινή προσευχή και το ψάλσιμο του «Χριστός Ανέστη», αναδεικνύοντας τον βαθύ συμβολισμό της πίστης, της μνήμης και της συνέχειας της ζωής μέσα στην παράδοση.
